وقتی در کلاس با متنهایی روبهرو میشویم که به قرنها پیش برمیگردند—آثاری مانند گلستان سعدی یا شاهنامه فردوسی معمولاً احساسات دوگانهای را تجربه میکنیم. از یک سو اضطراب داریم؛ نگرانیم که مبادا واژهای را اشتباه بخوانیم یا معنای جملهای را درست درک نکنیم. از سوی دیگر، وقتی خواندن را آغاز میکنیم، متن کمکم شبیه یک پازل میشود؛ قطعهها آرامآرام کنار هم قرار میگیرند، آرایههای ادبی و ظرافتهای زبانی روشنتر میشوند و در پایان، با وجود خستگی، نوعی شادی و رضایت آرام در دل احساس میکنیم.
اما پرسش اصلی این است: چرا باید سعدی بخوانیم؟ چرا باید شاهنامه بخوانیم؟
- نخست آنکه با خواندن این آثار، با نویسندگانشان ارتباط برقرار میکنیم؛ گویی فرصتی پیدا میکنیم تا در زمان سفر کنیم و با ذهن و نگاه انسانهایی از قرنهای دور همصحبت شویم.
- دوم آنکه ما فرصت تجربه کردن همه چیز را در زندگی نداریم. بسیاری از تجربهها، خطاها و حکمتها را بزرگان ادب پیش از ما آزمودهاند. شاید پندها و روایتهای سعدی همان نکتهای باشد که در موقعیتی از زندگی به کارمان بیاید.
- سوم آنکه ما انسانها ذاتاً عاشق داستان و افسانهایم. امروز بهراحتی از شخصیتهایی مانند زئوس، کریتوس یا بتمن حرف میزنیم و با آنها ارتباط میگیریم. اما اگر شاهنامه بخوانیم، میتوانیم قهرمانان و شخصیتهای بزرگ فرهنگ خودمان—رستم، سهراب، سیاوش و دیگران—را در ذهن زنده کنیم.
- چهارم آنکه هرچه بیشتر بخوانیم و بهتر بفهمیم، دایره واژگانمان گستردهتر میشود. این مطالعه نهتنها توان بیان ما را افزایش میدهد، بلکه نگاه ما به زندگی را هم عمیقتر میکند و باعث میشود در گفتوگوها و ارتباط با دیگران دید گستردهتری داشته باشیم.
- پنجم آنکه با خواندن آثار بزرگان، مجبور نیستیم چرخ را دوباره اختراع کنیم. وقتی با اندیشههای نویسندگان و شاعران بزرگ ایران آشنا باشیم، نگاه ما به مسائل عمیقتر و پختهتر میشود.
- ششم آنکه خواندن این آثار ما را با ریشههای زبان فارسی آشنا میکند. بسیاری از واژهها، تعبیرها و حتی ضربالمثلهایی که امروز به کار میبریم، ریشه در همین متون دارند. وقتی این آثار را میخوانیم، در واقع با سرچشمههای زبان خودمان روبهرو میشویم.
- هفتم آنکه متون کلاسیک نوعی تمرین ذهنی هستند. خواندن آنها به ما کمک میکند تا قدرت تحلیل و درک متنهای پیچیدهتر را در خود تقویت کنیم. ذهن ما یاد میگیرد که میان واژهها و جملهها رابطه برقرار کند و معنای عمیقتری از متن استخراج کند.
- هشتم آنکه آثاری مانند شاهنامه تخیل ما را پرورش میدهند. روایتها، نبردها و شخصیتهای بزرگ آن باعث میشوند جهانهایی تازه در ذهن خود بسازیم و داستانها را با تصویرهای زندهتری تصور کنیم.
- نهم آنکه ادبیات کلاسیک تنها مجموعهای از شعر و نثر نیست؛ بخشی از حافظه فرهنگی و تاریخی ماست. با خواندن این آثار میتوانیم بفهمیم مردم گذشته چگونه فکر میکردند، چه ارزشهایی داشتند و چه چیزهایی برایشان اهمیت داشته است.
و در نهایت، در این متون زیبایی خاصی در زبان وجود دارد. حتی گاهی اگر همه ظرافتهای آن را هم درک نکنیم، موسیقی کلمات، ترکیبهای شاعرانه و لطافت بیان در آثاری مانند شعر حافظ یا نثر سعدی، خود بهتنهایی لذتبخش است.
حالا نوبت شماست:
شما از میان شاعران و نویسندگان فارسی کدام را بیشتر میپسندید؟
و هنگام خواندن شاهکارهای ادبیات ایران چه احساسی دارید؟